ธนาคารขยะ

ตั้งรายการขยะและราคารับซื้อ ชั่งและรับซื้อขยะจากสมาชิกแล้วจ่ายเงินสดหรือโอนเข้ากระเป๋าเงิน คัดแยกขยะรวม สต๊อกตามต้นทุนถัวเฉลี่ย ขายให้ร้านรับซื้อ รายจ่าย/รายได้อื่น งบกำไรขาดทุน และจัดสรรกำไรพร้อมปันผลคืนสมาชิกตามมูลค่าขยะที่ขาย

ข้อมูลตัวอย่างในบทนี้: ธนาคารขยะบ้านม่วงชุม เปิดรับซื้อทุกวันเสาร์ 8.00–11.00 น. ที่ลานศาลาประชาคม ตั้งแต่ 4 ก.ค. 2569 · ผู้ฝากขยะ 10 ราย (ลูกบ้าน 9 คน + โรงเรียนบ้านม่วงชุม) · เจ้าหน้าที่คือ นางสาวสุดา รักถิ่น · ประธานคือ นายสมชาย ใจดี (ผู้ดูแลสูงสุด) · งวดปันผลไตรมาส 3/2569 (ก.ค.–ก.ย.)

#ภาพรวม

• การ์ด: รับซื้อวันนี้ (กก. บาท จำนวนใบ) · กำไรสุทธิเดือนนี้ (ขาย − ทุน) · มูลค่าสต๊อก (กก. คงเหลือ) · สมาชิก (ผูกบัญชีลูกบ้านกี่คน)
• เดือนนี้ — รับซื้อ ขายออก รายจ่าย/รายได้อื่น และกำไรสุทธิทั้งปี (กก. ที่ช่วยรีไซเคิล) · รายการที่รับซื้อมากที่สุดเดือนนี้
• รับซื้อล่าสุด และ ทางลัด คัดแยก · ขายให้ร้าน · รายจ่าย · ปันผล (ตัวเลขสีเหลือง = งวดที่รอจ่าย)

เมนูซ้าย

#รายการขยะ & ราคา

เริ่มใช้งานครั้งแรกระบบมีหมวด พลาสติก · กระดาษ · โลหะ · แก้ว · อื่น ๆ และรายการขยะตัวอย่าง 16 รายการ แต่ ราคาเป็น 0 ทั้งหมด — ต้องตั้งราคารับซื้อเองก่อนเริ่มรับซื้อ เพราะราคาขยะแต่ละพื้นที่ต่างกันมาก (การ์ดสรุปในหน้าตั้งค่าบอกจำนวนรายการที่ ยังไม่ตั้งราคา)

• ราคารับซื้อ = ราคาที่จ่ายให้สมาชิก ต่อหน่วย · ราคาขายอ้างอิง = ราคาที่คาดว่าร้านรับซื้อจะให้ (ใช้ประมาณมูลค่าสต๊อก)
• หน่วย กก. หรือ ชิ้น (เช่น ขวดเบียร์คืนขวด)
• ติ๊ก ขยะรวม (คัดแยกได้) สำหรับรายการที่ต้องนำไปคัดแยกก่อนขาย เช่น พลาสติกรวม กระดาษรวม ขยะรวม
• กด "+ หมวด" (ตั้งชื่อและสี) หรือ "+ รายการขยะ" (หมวด รหัสสั้น เช่น PET ชื่อ หน่วย ราคารับซื้อ ราคาขาย ลำดับ สถานะ) · กดดินสอเพื่อแก้ไข — ทุกการเปลี่ยนราคาบันทึกประวัติพร้อมเหตุผล

ตัวอย่างราคาที่ตั้ง (บาท/กก.): ขวด PET ใส รับซื้อ 8 ขาย 10 · กระดาษลัง 3 / 4 · กระป๋องอลูมิเนียม 42 / 50 (ปรับขึ้นจาก 40 / 48 เมื่อ 14 ส.ค. 2569) · ทองแดง 220 / 250 · ขยะรวม 1 / –

#หน้ารายการขยะ (บัตรสต๊อก)

กดชื่อรายการเพื่อดู คงเหลือ · มูลค่าตามต้นทุน · ต้นทุนเฉลี่ย/กก. · ราคาซื้อ/ขายอ้างอิง บัตรสต๊อก (ทุกการรับเข้า ขาย คัดแยก ปรับยอด พร้อมต้นทุนและมูลค่าคงเหลือ) ประวัติราคา และการ์ด ปรับยอดสต๊อก

ปรับยอดสต๊อก — ใช้เมื่อนับ/ชั่งจริงแล้วไม่ตรง (ความชื้นระเหย ของหาย) ใส่ ยอดที่นับได้จริง และ เหตุผล * แล้วกด "บันทึกการปรับยอด" ผลต่างคิดที่ต้นทุนเฉลี่ยและแสดงในงบกำไรขาดทุน (ลด = ขาดทุน)

#ผู้ฝากขยะ (สมาชิก)

1. กด "เพิ่มผู้ฝาก"
2. ค้นหาและเลือกลูกบ้านจากทะเบียนเพื่อ ผูกบัญชีลูกบ้าน (รับเงินเข้ากระเป๋าเงินและดูหน้า "ของฉัน" ได้) หรือพิมพ์ชื่อเองสำหรับผู้ที่ไม่มีบัญชี เช่น โรงเรียน วัด ร้านค้า — กลุ่มนี้รับเงินสดเท่านั้น
3. เลขสมาชิก (เว้นว่าง = ออกให้อัตโนมัติ 0001, 0002 …) · เบอร์โทร · ตำแหน่ง (ประธานธนาคารขยะ อาสาสมัครคัดแยก) · วันสมัคร · สถานะ · หมายเหตุ แล้วกดบันทึก

ตารางแสดงน้ำหนักสะสม มูลค่าสะสม วันขายล่าสุด ปุ่มไอคอนท้ายแถวใช้ รับซื้อจากคนนี้ ทันที และแก้ไขข้อมูล

#รับซื้อขยะจากสมาชิก

#ขั้นตอน

ตัวอย่าง: นางมาลี ศรีสุข (0003) นำขวด PET กระดาษลัง กระป๋อง และขวดแก้วมาขาย ขอรับเงินเข้ากระเป๋า

1. เมนู รับซื้อขยะ → "+ รับซื้อขยะ"
2. สมาชิกผู้ขายขยะ * — พิมพ์ค้นชื่อหรือเลขสมาชิก · วันที่รับซื้อ (ย้อนหลังได้ ห้ามเกินวันนี้)
3. วิธีจ่ายเงินให้สมาชิก — จ่ายเงินสดทันที หรือ โอนเข้ากระเป๋าเงิน (เลือกได้เฉพาะสมาชิกที่ผูกบัญชีลูกบ้าน ข้อความใต้ปุ่มบอกสถานะ)
4. แตะไทล์รายการขยะด้านขวา (หรือพิมพ์ชื่อ/รหัสแล้วกด Enter) แล้วใส่ น้ำหนัก จากตาชั่ง (ขวด PET ใส 2.850 กก. · กระดาษลัง 6.4 · กระป๋องอลูมิเนียม 0.75 · ขวดแก้วใส 5.2) ปุ่ม "+ ถุง" ช่วยบวกน้ำหนักทีละถุง
5. ตรวจ รวมน้ำหนัก และ ยอดเงิน (ประมาณ) แล้วกด "บันทึก" → ยืนยันในหน้าต่างสรุป

บนมือถือ ไทล์รายการขยะอยู่ด้านล่าง และแถบยอดรวมกับปุ่มบันทึกติดอยู่ล่างจอ

แก้ราคารายบรรทัด — ช่องราคาต่อหน่วยในแต่ละบรรทัดแก้ได้ตามนโยบายในหน้าตั้งค่า (ค่าเริ่มต้น: เจ้าหน้าที่แก้ได้ไม่เกิน ±20% ของราคาแคตตาล็อก ผู้ดูแลแก้ได้ไม่จำกัด) ทุกครั้งที่แก้ราคาระบบบันทึกลงประวัติการใช้งาน (ราคาเดิม → ราคาที่ใช้)

#ใบรับซื้อและใบเสร็จ

หลังบันทึก ได้ ใบรับซื้อ เลขที่ WB2569-NNNNNN แสดงรายการ น้ำหนัก ราคา ยอดเงิน วิธีจ่าย และ (ถ้าโอนเข้ากระเป๋า) ยอดกระเป๋าเงินตอนนี้ ปุ่ม "พิมพ์ใบเสร็จ" · "รับซื้อคนนี้อีก" · "ใบใหม่"

หน้า รับซื้อขยะ แสดงรายการตามช่วงวันที่ พร้อมการ์ด น้ำหนักรวม · จ่ายสมาชิกรวม · เงินสด · เข้ากระเป๋าเงิน กรองตามวิธีจ่ายและสถานะได้

#ยกเลิกใบรับซื้อ

การ์ด ยกเลิกใบรับซื้อ ทางขวาของใบ ใส่เหตุผล * แล้วกด "ยกเลิกใบนี้" ระบบถอนสต๊อกที่รับเข้าและเอาเงินคืน

• จ่ายเงินสด → บันทึกว่ารับเงินสดคืน
• โอนเข้ากระเป๋า → เลือก เรียกคืนจากกระเป๋าเงินสมาชิก (ตัดเงินคืนจากกระเป๋า) หรือ เก็บเงินสดคืนแทน (กรณีสมาชิกใช้เงินในกระเป๋าไปแล้ว — ถ้าเลือกเรียกคืนแต่ยอดไม่พอ ระบบแจ้งให้เลือกเก็บเงินสดแทน)
• ยกเลิก ไม่ได้ ถ้าขยะจากใบนี้ถูกขาย คัดแยก หรือปรับลดไปแล้ว (ให้ใช้การปรับยอดสต๊อกแทน) หรือวันที่อยู่ในงวดปันผลที่อนุมัติแล้ว

#คัดแยกขยะรวม

ขยะรวมที่รับซื้อมาในราคาต่ำ (เช่น ขยะรวม 1 บาท/กก.) นำมาคัดแยกเป็นรายการที่ขายได้ราคาดีขึ้น

1. เมนู คัดแยก → "+ ใบใหม่"
2. รายการต้นทาง * (ขยะรวม — แสดงยอดคงเหลือ) · วันที่ · น้ำหนักที่นำมาคัดแยก * (กด "ใช้ทั้งหมด" ได้)
3. แตะไทล์ ผลผลิตที่คัดได้ แล้วใส่น้ำหนักแต่ละรายการ (ต้องเป็นหน่วย กก. และต่างจากต้นทาง)
4. ตรวจสรุป ต้นทาง · ผลผลิตรวม · สูญเสีย · ต้นทุนที่ปันส่วน แล้วกด "บันทึกการคัดแยก" (ผลผลิตรวมมากกว่าต้นทางไม่ได้)

ต้นทุนปันส่วนตามน้ำหนัก — ต้นทุนของขยะต้นทางทั้งก้อนถูกแบ่งให้ผลผลิตตามสัดส่วนน้ำหนัก ส่วนที่สูญเสีย (เศษอาหาร ถุงเปื้อน) ไม่มีต้นทุนแยก — ต้นทุนรวมอยู่ในผลผลิตแล้ว

ตัวอย่างใบคัดแยก SO2569-000001 (19 ก.ย. 2569): ขยะรวม 233 กก. ต้นทุน 233.00 บาท ได้ผลผลิต 181.7 กก. สูญเสีย 51.3 กก. (22%) ต้นทุนต่อ กก. ของผลผลิต = 233.00 ÷ 181.7 ≈ 1.28 บาท เช่น ขวด PET ใส 41.9 กก. ได้ต้นทุน 53.72 บาท

ยกเลิกใบคัดแยกได้ (ใส่เหตุผล) ถ้าผลผลิตยังไม่ถูกขาย/คัดแยกต่อ และไม่อยู่ในงวดที่อนุมัติแล้ว

#สต๊อกขยะ

การ์ดมูลค่าสต๊อกรวมและแยกหมวด ตาราง คงเหลือรายรายการ (คงเหลือ ต้นทุนเฉลี่ย มูลค่า และ ขายอ้างอิง (ประมาณ) = คงเหลือ × ราคาขายอ้างอิง) ปุ่ม "คัดแยก" และ "ขายให้ร้าน"

ต้นทุนถัวเฉลี่ยเคลื่อนที่ ของธนาคารขยะ

• รับเข้า — มูลค่าที่เพิ่ม = ยอดที่จ่ายสมาชิก (รับซื้อ) หรือต้นทุนที่ปันส่วน (คัดแยก) · ต้นทุนเฉลี่ยใหม่ = มูลค่ารวม ÷ น้ำหนักรวม
• จ่ายออก (ขาย คัดแยก ปรับลด) — ต้นทุน = น้ำหนัก × ต้นทุนเฉลี่ย ณ ตอนนั้น · ออกจนหมดพอดี ต้นทุน = มูลค่าที่เหลือทั้งหมด (ไม่มีเศษสตางค์ค้าง)

ตัวอย่าง: กระป๋องอลูมิเนียมที่รับซื้อ 42 บาท/กก. รวมกับกระป๋องที่คัดได้จากขยะรวม (ต้นทุน 1.28 บาท/กก.) ทำให้ต้นทุนเฉลี่ยตอนขายเหลือ 27.33 บาท/กก. — การคัดแยกจึงเพิ่มกำไรของธนาคารขยะ

#ขายให้ร้านรับซื้อ

เมนู ร้านรับซื้อ เก็บชื่อร้าน ผู้ติดต่อ โทร ที่อยู่ เลขผู้เสียภาษี หมายเหตุ (เช่น "มารับถึงหมู่บ้านเมื่อขายเกิน 300 กก.")

1. เมนู ขายให้ร้านรับซื้อ → "+ ใบขาย" (หรือปุ่ม "ขายให้ร้าน" ในหน้าสต๊อก)
2. ร้านรับซื้อ * · วันที่ขาย · การชำระ เงินสด / โอนเงิน / ค้างรับ (เครดิต) · หมายเหตุ (ทะเบียนรถ ผู้รับของ)
3. แตะรายการขยะ ใส่ น้ำหนักที่ร้านชั่ง และ ราคาที่ร้านให้ (ค่าเริ่มต้น = ราคาขายอ้างอิง) — ระบบแสดงต้นทุนและกำไรขั้นต้นโดยประมาณ ขายเกินสต๊อกไม่ได้
4. กด "บันทึกการขาย" ได้เลขที่ SL2569-NNNNNN

ต้นทุนขายแต่ละบรรทัด = น้ำหนัก × ต้นทุนเฉลี่ยตอนขาย พิมพ์ ใบส่งของ (A5) หรือแบบ 80 มม. ได้ · ยกเลิกใบขายคืนสต๊อกด้วยต้นทุนเดิม (เว้นแต่อยู่ในงวดที่อนุมัติแล้ว)

#รายจ่าย / รายได้อื่น

กด "+ รายจ่าย" หรือ "+ รายได้อื่น" แล้วใส่ วันที่ · หมวด · รายละเอียด * · ผู้รับเงิน / ผู้จ่าย · จำนวนเงิน

• หมวดรายจ่าย: ค่าขนส่ง · ค่าแรง · อุปกรณ์ · ค่าน้ำ/ค่าไฟ · ค่าซ่อมบำรุง · ค่าเอกสาร/เครื่องเขียน · อื่น ๆ (เลขที่ EX2569-NNNNNN)
• หมวดรายได้อื่น: เงินสนับสนุน · ค่าบริการ · ดอกเบี้ยรับ · ขายวัสดุเหลือใช้ · อื่น ๆ (เลขที่ IN2569-NNNNNN)

การจ่ายเงินให้สมาชิกตอนรับซื้อ ไม่ใช่รายจ่าย — เป็นต้นทุนของสต๊อก และกลายเป็นต้นทุนขายเมื่อขายออก

#กำไรขาดทุน

เลือก ดูแบบ รายเดือน / รายปี / ช่วงวันที่ แล้วกด "แสดง" หรือ "พิมพ์"

ใต้ตารางบอกยอด รับซื้อจากสมาชิก 7,915.50 บาท (เงินสด/กระเป๋าเงิน) ซึ่งเป็นทุนของสต๊อก และน้ำหนักสูญเสียจากการคัดแยก ด้านขวาแสดงรายจ่าย/รายได้อื่นตามหมวด มูลค่าสต๊อกคงเหลือ และตาราง ขยะรีไซเคิลตามหมวด (รับซื้อ จ่ายสมาชิก ขายออก รายได้ กำไรขั้นต้น)

#ปันผลสมาชิก (จัดสรรกำไร)

#ขั้นตอน

1. เมนู ปันผลสมาชิก → สร้างงวดใหม่ (ร่าง): ตั้งแต่วันที่ · ถึงวันที่ · ชื่องวด (เว้นว่าง = ตั้งชื่อจากช่วงวันที่) แล้วกด "คำนวณร่าง" — ช่วงวันที่ทับกับงวดที่อนุมัติแล้วไม่ได้
2. ตรวจตัวเลข กด "คำนวณใหม่" ได้ถ้ามีรายการเพิ่ม · ลบร่างได้
3. ผู้ดูแลกด "อนุมัติ" — ต้องมีกำไรสุทธิ > 0 และหมวดจัดสรรถูกต้อง ตัวเลขถูกล็อก และ เอกสารทุกชนิดที่ลงวันที่ในช่วงงวดนั้น เพิ่มหรือยกเลิกไม่ได้อีก (ถ้าตัวเลขเปลี่ยนระหว่างเปิดหน้า ระบบคำนวณใหม่และขอให้อนุมัติอีกครั้ง)
4. จ่าย — รายคนกด "กระเป๋า" หรือ "เงินสด" ในแถว หรือกด "จ่ายเข้ากระเป๋าทุกคนที่ผูกบัญชี (N)" · ผู้ฝากที่ไม่ผูกบัญชีจ่ายได้เฉพาะเงินสด · แต่ละแถวพิมพ์ใบสำคัญจ่ายได้ · จ่ายครบทุกคน สถานะ "จ่ายครบแล้ว"
5. ยกเลิกอนุมัติ ได้เมื่อยังไม่ได้จ่ายใครเลย · "พิมพ์รายงาน" สำหรับติดประกาศ

#วิธีคำนวณ

1. กำไรสุทธิของงวด จากงบกำไรขาดทุน (ข้างบน)
2. ทุกหมวดที่ไม่ใช่หมวดสำรองได้ กำไรสุทธิ × % ปัดลงเป็นสตางค์ หมวด สำรอง ได้ส่วนที่เหลือทั้งหมด (ส่วนของตัวเอง + เศษจากหมวดอื่น)
3. หมวด ปันผลคืนสมาชิก แบ่งตาม มูลค่าขยะที่สมาชิกแต่ละคนขายให้ธนาคารในงวด (ใบรับซื้อที่ไม่ถูกยกเลิก): สมาชิกได้ กองปันผล × มูลค่าของสมาชิก ÷ มูลค่ารวม ปัดลงเป็นสตางค์ เศษที่เหลือย้ายเข้าหมวดสำรอง (ไม่มีใครขายเลย → ทั้งก้อนเข้าสำรอง)
4. ผลรวมทุกหมวดหลังปัดเศษ = กำไรสุทธิพอดีเสมอ

หมวดจัดสรรค่าเริ่มต้น (แก้ได้ที่ตั้งค่า รวมต้อง 100% มีหมวดปันผลสมาชิก 1 หมวดและหมวดสำรอง 1 หมวด): กองทุนหมู่บ้าน 20% · ค่าบริหาร/อาสาสมัคร 20% · ปันผลคืนสมาชิก 50% · เงินสำรอง 10%

#ตัวอย่าง: ไตรมาส 3/2569

มูลค่าขยะที่สมาชิกขายรวมทั้งงวด = 7,915.50 บาท (88 ใบ 9 ราย) นางมาลี ศรีสุข ขาย 8 ครั้ง 70.3 กก. มูลค่า 444.50 บาท

ปันผล = 1,382.70 × 444.50 ÷ 7,915.50 = 77.646… → 77.64 บาท (ปัดลง) จ่ายเข้ากระเป๋าเงินเมื่อ 10 ต.ค. 2569 ส่วน นายสมบัติ ทองมา ขายทองแดงและเหล็กมูลค่ารวม 2,135.40 บาท ได้ส่วนแบ่งมากที่สุด 373.01 บาท

#ของฉัน (สมาชิก)

สมาชิกเปิด บริการชุมชน → ธนาคารขยะ จะเห็นหน้า ของฉัน: การ์ด ขยะที่ขายสะสม · รายได้สะสม · ปีนี้ · ยอดในกระเป๋าเงิน (ลิงก์ "ดูกระเป๋าเงิน") · ขยะที่คุณช่วยรีไซเคิล แยกหมวด · เงินปันผล ทุกงวดพร้อมสถานะการจ่าย · ประวัติการขายขยะ (กดเพื่อเปิดใบเสร็จ)

#กระเป๋าเงินสมาชิกกับธนาคารขยะ

ผู้ดูแลระบบหลักเปิด/ปิดได้ที่ ผู้ดูแลระบบ → ตั้งค่าระบบ → กระเป๋าเงินสมาชิก → ใช้กระเป๋าเงินกับระบบย่อย → ธนาคารขยะ (รับเงินค่าขยะ · รับปันผล) (ดูภาพในบทร้านสหกรณ์ชุมชน) เมื่อปิด ปุ่ม "โอนเข้ากระเป๋าเงิน" ในหน้ารับซื้อใช้ไม่ได้ ข้อความแจ้ง "ระบบกระเป๋าเงินยังไม่เปิดใช้สำหรับธนาคารขยะ"

เงินค่าขยะที่เข้ากระเป๋า สมาชิกนำไปจ่ายค่าธรรมเนียม ค่าน้ำ หรือซื้อของที่ร้านสหกรณ์ได้ทันที — ในตัวอย่าง นางมาลีขายขยะได้เงินเข้ากระเป๋าแล้วใช้ซื้อของที่ร้านสหกรณ์ในวันเดียวกัน (สมุดกระเป๋าเงิน)

#ตั้งค่า (ผู้ดูแลสูงสุด)

• ค่าตั้งธนาคารขยะ — ชื่อธนาคารขยะ (หัวใบเสร็จ) · ข้อความท้ายใบเสร็จ · ใครแก้ราคารับซื้อรายบรรทัดได้ (ไม่มีใคร — ใช้ราคาแคตตาล็อกเสมอ / เฉพาะผู้ดูแลระบบ / เจ้าหน้าที่ (ภายในเพดาน %) และผู้ดูแล) · เพดานที่เจ้าหน้าที่แก้ได้ (± %) · วิธีจ่ายเงินเริ่มต้นในหน้ารับซื้อ (เงินสด / กระเป๋าเงิน)
• หมวดจัดสรรกำไร — ชื่อ % ติ๊ก ปันผลสมาชิก / รับเศษ ลำดับ สถานะ แก้ทีละแถวแล้วกดบันทึก (ระหว่างแก้ผลรวมอาจยังไม่ครบ 100% ได้ แต่สร้าง/อนุมัติงวดไม่ได้จนกว่าจะครบ · งวดที่สร้างแล้วเก็บสำเนา % ของตัวเอง)
• จัดการสิทธิ์ผู้ใช้ — ตั้งระดับและเปิด ล็อก SSO เหมือนระบบย่อยอื่น